— Я страчу Дэна толькі ў адным выпадку, мама, калі ты прагаворышся. Але перш я цябе заб’ю, так і ведай.
— He трывожся, праз мяне табе зусім няма чаго ісці на вісельню. Я не збіраюся выдаваць твайго сакрэту; проста мне цікава глядзець на гэта збоку. Праўда, толькі гэтым я і занятая, дачка. На ўсё гляджу збоку.
— Ох, мама! Ну чаго ты стала такая? Такая ўсяму чужая, закрытая, нічым не хочаш падзяліцца!
Фія ўздыхнула.
— Ад таго, што здарылася вельмі даўно, за многа гадоў да твайго нараджэння, — сказала яна горка.
Але Мэгі проста пагразіла сціснутым кулаком.
— Ну не, і чуць не хачу! Пасля ўсяго, што ты мне тут расказала? Болей ты мяне не разжаліш гэтаю старою гісторыяй! Глупства, лухта! Чуеш, мама? Ты паўжыцця смакавала гэтыя свае пакуты, хопіць!
Фія ўсміхнулася ёй — весела, ад душы.
— Раней я думала, дачка — гэта так, між іншым, важна, што ў мяне ёсць сыны, але я памылілася. Ты мне даеш асаблівую ўцеху, Мэгі, сыны мне гэтага не дадуць. З дочкамі мы роўныя, ці разумееш? Сыны не тое. Сыны — проста безабаронныя лялькі, мы іх расстаўляем, як хочам, і збіваем адною пстрычкаю, калі ўздумаецца.
Мэгі вытрашчылася на маці.
— Ты такая бязлітасная. Тады скажы мне, ну а мы ў чым вінаватыя?
— У тым, што нарадзіліся на свет, — сказала Фія.
Тысячы і тысячы мужчын вярталіся дахаты, скідалі форму колеру хакі, шыракаполыя капелюшы і зноў надзявалі ўсё цывільнае. I лейбарысцкі ўрад, які ўсё яшчэ кіраваў дзяржавай, пачаў сур’ёзна прыглядацца да вялікіх маёнткаў на заходніх раўнінах, да буйных уладанняў у глыбіні краіны. Несправядліва, каб гэтулькі зямлі належала нейкай адной сям’і, калі многім аўстралійцам, якія сумленна выконвалі свой абавязак перад радзімаю, няма дзе галаву прыхінуць разам з іх сем’ямі, дый дзяржава зацікаўлена ў тым, каб людзі лепей гаспадарылі на зямлі. Прастору многа, краіна не меншая за ЗША, а насельніцтва ўсяго шэсць мільёнаў, і на шэсць мільёнаў — жменька зямельных тузоў, жменька такіх, каму належаць вялікія абшары. He, найбольшыя маёнткі павінны аддаць частку зямлі, падзяліцца сваімі незлічонымі акрамі з ветэранамі вайны.
У Бугеле са ста пяцідзесяці тысяч акраў засталося семдзесят: два салдаты, што вярнуліся з фронту, атрымалі ад Марціна Кінга па сорак тысяч акраў. Радней Ханіш мела сто дваццаць тысяч акраў, таму Рос Маккуін пазбаўляўся шасцідзесяці тысяч — імі надзялілі яшчэ двух учарашніх воінаў. Так яно і ішло. Ведама, урад неяк кампенсаваў землеўласнікам страты, але плаціў намнога танней, чым калі б яны самі прадавалі сваю зямлю. I гэта было крыўдна. Яшчэ як крыўдна! Але ўлады ў Канберы не слухалі ніякіх доказаў: такія велізарныя абшары, як Бугела і Радней Ханіш, трэба дзяліць. Ясна і зразумела, што аднаму ўладальніку не трэба гэтулькі зямлі, вунь жа ў джыланбаўнскай акрузе многія фермеры маюць меней чым па пяцьдзесят тысяч акраў—і, аднак, жывуць заможна.
I вось што сама крыўдна: відаць, цяпер учарашнія салдаты не адступяцца. Пасля першай сусветнай вайны ў большасці вялікіх маёнткаў таксама адрэзалі частку зямлі, але тады новаспечаныя гаспадары, не маючы ні ведаў, ні практыкі, не змаглі з толкам і выгадаю разводзіць на ёй жывёлу; паступова ветэраны страцілі надзею на поспех, і колішнія ўладальнікі за капейкі зноў скупілі адабраную ў іх зямлю. Але гэтым разам урад мае намер на свае сродкі падвучыць і накіраваць неспрактыкаваных фермераў.
Амаль усе ўладальнікі старых маёнткаў былі зацятымі прыхільнікамі Зялёнай партыі і перакананымі ненавіснікамі лейбарыстаў, лічылі, што гэта ўсе гараджане, рабочыя буйных прамысловых цэнтраў, прафсаюзныя верхаводы ды нікчэмныя інтэлігенты-марксісты. Тым мацней укалола адкрыццё, што ў сям’і Кліры, якая заведама галасуе за лейбарыстаў, не адрэжуць ні аднаго акра ад неабсяжных зямель. Бо Драгеда — уласнасць Рымскай каталіцкай царквы, а значыць, падзелу не падлягае. Лямант пратэсту данёсся да Канберы, але пачуты не быў. Землеўласнікам было нялёгка вытрываць такую пагарду: яны заўсёды лічылі сябе самаю ўплывоваю сілаю ў кулуарах парламента, а выявілася, сталічныя ўлады з імі зусім не лічацца. Уся сіла — у федэральнага ўрада, і прадстаўнікі штатаў нічога не могуць ад яго дамагчыся.
Такім чынам, Драгеда зберагла ўсе свае чвэрць мільёна акраў і засталася веліканам у свеце ліліпутаў.
Выпадалі і канчаліся дажджы, то ў меру, то болей, то меней, але, на шчасце, такой страшнай засухі больш не было. Увесь час расло пагалоўе авечак, і намнога лепшая стала воўна. Драгеда перасягнула нават усе, чаго дамагалася перад засухаю, — подзвіг вялікі. Усе страшэнна захапіліся паляпшэннем пароды. Пагаворвалі, што нейкі Хэдан Рыг спаборнічае з уладальнікам суседняй Уорэнскай фермы Максам Фокінерам і хоча атрымаць на Сіднейскай выстаўцы прызы за найлепшага маркача і найлепшую авечку. Цэны на воўну памалу раслі, потым небывала, імкліва падняліся. Еўропа, Злучаныя Штаты і Японія прагна хапалі ўсю да апошняй шарсцінкі аўстралійскую тонкую воўну. Грубейшую воўну, прыдатную на шчытныя матэрыі, на дываны і фетр, пастаўляюць і іншыя краіны, але толькі з доўгай шаўкавістай воўны аўстралійскіх танкарунных мерыносаў можна вырабіць найтанчэйшыя тканіны, мяккія, як самы далікатны батыст. I найлепшую воўну такіх гатункаў атрымліваюць на чарназёмных раўнінах, што ляжаць на паўночным захадзе Новага Паўднёвага Уэльса і на паўднёвым захадзе Квінсленда.
Здавалася, пасля шматгадовых цяжкіх выпрабаванняў прыйшла заслужаная ўзнагарода. Ніколі яшчэ Драгеда не давала такіх нечуваных прыбыткаў. Год за годам — мільёны фунтаў стэрлінгаў. Фія падлічвала і ззяла ад радасці, Боб наняў яшчэ двух аўчароў. Усё ішло б як найлепей, калі б не гэта напасць — трусы, яны, як і некалі, спусташалі пашы.
I на Галоўнай сядзібе раптам стала добра як ніколі.
Пасля таго, як усё навокал абцягнулі сеткамі, у пакоях ужо не было мух, а да сетак усе прывыклі і ўжо не разумелі, як без іх можна было жыць. Канешне, не бог ведае якое ўпрыгожанне, затое лягчэй жыць, напрыклад, у самую спёку добра можна папалуднаваць на верандзе, увітай густалістымі гліцыніямі, якія шамацелі пад ветрам.
Дрэўным жабам сетка таксама прыйшлася даспадобы. Маленькія, зялёныя з залацістым адлівам, на ўчэпістых лапках яны залазілі на сетку, застывалі на ёй, падоўгу сур’ёзна і важна разглядаючы людзей за сталом. А потым якая-небудзь раптоўна скокне, ухопіць матыля ледзь не большага за яе самую і зноў сядзіць нерухома, з поўным ротам, з якога болей чым напалавіну тырчыць і ўтрапёна трапечацца ахвяра. Дэн і Джасціна з цікаўнасцю глядзелі, як доўга ўпраўляецца жабка са сваёю здабычаю — сядзіць і важна глядзіць скрозь сетку і кожныя дзесяць мінут патроху ўсё болей яе заглытвае. Насякомае дзівіла жывучасцю, іншы раз і кончыкі крылаў знікалі ў жабкі ў ляпе, a ножкі ўсё яшчэ трапяталіся.
— Бр-р! Вось дык доля! — смяяўся Дэн. — Падумай толькі, ты яшчэ напалавіну жывая, а другую палавіну ўжо нехта пераварвае.
Як і ўсе ў Драгедзе, маленькія О’Нілы рана прыахвоціліся да чытання. Слоўнік іх мовы не па гадах быў багаты. Раслі яны жывыя, кемлівыя, і ўсё на свеце было ім цікава. Каму-каму, а ім жылося вельмі добра. Яны ўмелі ездзіць на пародзістых поні і, падрастаючы, перасядалі на большага каня; яны вучыліся завочна і цярпліва рыхтавалі ўрокі на кухні за зялёным сталом місіс Сміт; гулялі ў дамку пад перцавым дрэвам; у іх былі свае любімцы — кошка, сабака і нават прыручаная яшчарка гаана, якая паслухмяна хадзіла на павадку і ведала сваё імя. А галоўным любімцам быў маленькі ружовы парсючок, разумненькі, ніколечкі не дурнейшы за сабаку, з клічкаю Свінчын-Карзінчын.
У Драгедзе, далёка ад гарадской скучанасці, дзеці амаль ніколі не хварэлі, не ведалі ніякіх грыпаў і прастуд. Мэгі панічна баялася дзіцячых паралюшаў, дыфтэрыі, усякай інфекцыі — раптам што-небудзь такое громам з яснага неба пацэліць у яе дзяцей, — і таму ім рабілі ўсе магчымыя прышчэпкі. I Дэн з Джасцінаю жылі здаровым жыццём, удосталь было і практыкаванняў мускулам, і пажытку розуму.
Калі Дэну мінула дзесяць, а Джасціне адзінаццаць, іх завезлі вучыцца ў Сідней — Дэна, па традыцыі, у Рыверв’ю-коледж, а яго сястру ў Кінкапельскі пансіён. Першы раз Мэгі пасадзіла іх у самалёт і не адрываючыся глядзела, як яны махаюць хусцінкамі на развітанне; абое пабялелі, але на тварах храбры спакой, а ім жа ніколі яшчэ не даводзілася ехаць з дому. Ёй вельмі хацелася іх правесці, убачыць на свае вочы, што ім добра на новым месцы, але ўся сям’я рашуча запярэчыла — і Мэгі здалася. Усе, пачынаючы з Фіёны і канчаючы Джымсам і Пэтсі, лічылі, што дзецям болей карысці дае самастойнасць.
